پرچمدار روش علمی، دقت تجربی و پیشگام در انسان شناسی فرهنگی

به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما، ابوریحان بیرونی (زاده 362 هجری قمری، دوران سامانیان در خوارزم) در دوران زرین تمدن اسلامی چشم به جهان گشود؛ عصری که شکوفایی اندیشه، تحقیق و تعاطی اندیشه ها در سایه فرهنگ اصیل اسلامی شکل گرفته بود

بیرونی در تاریخ علم نه تنها به عنوان یک ریاضی دان و اخترشناس چیره دست، بلکه به منزله بنیان گذار روش های نوین تحقیق میدانی، تاریخ نگاری تطبیقی و سنجش تجربی شناخته می شود.

ویژگی بارز بیرونی در میان معاصرانش، پایبندی سخت گیرانه به «روش علمی و مشاهده تجربی» بود. در عصری که بسیاری از مباحث علمی آمیخته با پیش فرض های غیرتجربی یا اسطوره ای مطرح می شد، بیرونی هر پدیده طبیعی را با سنجش دقیق ابزارها، محاسبات ریاضی و مشاهده مکرر می آزمود.

نگاه ابوریحان بیرونی به دانش به عنوان ارمغانی الهی برای همه بشریت بود، به همین دلیل در آثار ارزشمند او نوعی بی طرفی علمی وجود دارد.

اندازه گیری دقیق شعاع کره زمین با روش ابتکاری و زاویه سنجی از فراز قله در قلعه نندنه (با دقتی حیرت انگیز که تا قرن ها بعد تکرار نشد)، محاسبه وزن مخصوص فلزات و کانی ها با طراحی ابزار های ویژه، و نگارش آثاری همچون  «القانون المسعودی» و «التفهیم لأوائل صناعة التنجیم»  گواه تسلط و نوآوری او در علوم دقیقه است.

افزون بر دستاورد های برجسته در ریاضی و نجوم، بیرونی پیشگام «انسان شناسی فرهنگی و ادیان شناسی تطبیقی» در تاریخ علم به شمار می رود. شاهکار بی نظیر او، یعنی کتاب «تحقیق ما للهند»، نمونه ای کم نظیر از پژوهش میدانی، احترام به باورها، فراگیری زبان بومی (سانسکریت) و گزارش بی طرفانه از فرهنگ، آیین و علوم مردمان هند است. او در این اثر نشان داد که حقیقت جویی علمی مستلزم آزادگی فکری، رعایت انصاف و دوری از تعصبات نژادی و مذهبی است.

نگارش«الآثار الباقیة عن القرون الخالیة» سند ماندگاری از پژوهش دقیق تقویم ها، جشن ها و مناسبت های اقوام و تمدن های مختلف است که نشان از احاطه کم نظیر این اندیشمند ایرانی به تاریخ تطبیقی دارد.

بزرگداشت ابوریحان بیرونی در سیزدهم شهریورماه، تنها بازخوانی یک نام یا افتخار به گذشته تاریخی نیست؛ بلکه تلنگری برای جامعه علمی، دانشگاهیان و نسل جوان پژوهشگر امروز است تا با تکیه بر سنت علمی دقیق، روحیه نقادانه، اخلاق پژوهش و ژرف اندیشی بیرونی، مسیر خودکفایی علمی و شکوفایی مرز های دانش را در جهان معاصر با قدرت بپیمایند.